ලිංගික හර්පීස්: රෝග ලක්ෂණ සහ ප්රතිකාර ගැන ඔබ නොදත් කම්පනීය ඇත්ත!
ලිංගික සෞඛ්යය ගැන කතා කිරීම අපේ සමාජයේ බොහෝ දෙනෙක්ට තවමත් ලැජ්ජාවට කරුණක්. මේ නිසාම ලිංගිකව සම්ප්රේෂණය වන රෝග ගැන නිවැරදි දැනුවත්භාවයක් ඇතිවෙන්නේ නැහැ. එහි ප්රතිඵලයක් විදිහට මේ වගේ රෝගයකට ගොදුරු වුණාම, රහසිගතව ඉඳලා තත්වය තවත් බරපතල කරගන්නවා. මේ වගේ බහුලව ඇතිවන, නමුත් බොහෝ දෙනෙක් නොදන්නා රෝගයක් තමයි ලිංගික හර්පීස් (Genital Herpes) කියන්නේ. මේ රෝගය සුව කළ නොහැකි වුණත්, නිසි ප්රතිකාර සහ කළමනාකරණය මඟින් සාමාන්ය ජීවිතයක් ගත කරන්න පුළුවන්. ඒත් ඒ සඳහා අවශ්ය වෙන්නේ නිවැරදි දැනුමයි.
වෛද්යවරයෙක් විදිහට මා දැකලා තියෙනවා, රෝගීන් මේ වගේ තත්වයකට මුහුණ දුන්නාම ඔවුන්ට දැනෙන මානසික පීඩනය කොතරම්ද කියලා. ඔවුන් ලැජ්ජාව නිසා මේ රෝගය ගැන කතා කරන්නේවත් නැහැ. මා හමුවට ආපු රෝගියෙක් ලිංගික ප්රදේශයේ කැසීමක් සහ කුඩා බිබිලි නිසා පීඩාවට පත්වෙලා හිටියා. මුලින් එයා හිතුවේ නිකම්ම සමේ රෝගයක් කියලා. ඒත් පසුව කළ පරීක්ෂණ වලින් එය ලිංගික හර්පීස් කියලා හඳුනාගත්තා. එයාට මේ රෝගය ගැන කිව්වම එයාට ලොකු කම්පනයක් ඇතිවුණා. ඒ නිසාම තමයි මම හිතුවේ, මේ මාතෘකාව ගැන ඔයාලව නිවැරදිව දැනුවත් කරන්න ඕනෑ කියලා. මේ ලිපිය කියෙව්වාට පස්සේ ලිංගික හර්පීස් කියන්නේ මොකක්ද, ඒක ඇතිවෙන්නේ කොහොමද, රෝග ලක්ෂණ මොනවද, සහ කොහොමද මේකට ප්රතිකාර කරන්නේ කියන එක ගැන ඔයාට පැහැදිලි අවබෝධයක් ලැබෙයි. මේ ගැන දැනුවත් වෙලා, ඔබේ සෞඛ්යයත්, ඔබේ සහකරුගේ හෝ සහකාරියගේ සෞඛ්යයත් රැකගන්න.
අන්තර්ගතය
- ලිංගික හර්පීස් (Genital Herpes) යනු කුමක්ද?
- ලිංගික හර්පීස් රෝග ලක්ෂණ සහ බෝවන ආකාරය
- හර්පීස් වෛරස් වර්ග සහ ඒවායේ වෙනස
- ලිංගික හර්පීස් හඳුනාගැනීම සහ ප්රතිකාර
- ලිංගික හර්පීස් සමඟ නිරෝගීව ජීවත්වීම
- නිතර අසන ප්රශ්න (FAQs)
ලිංගික හර්පීස් (Genital Herpes) යනු කුමක්ද?
ලිංගික හර්පීස් කියන්නේ ලිංගිකව සම්ප්රේෂණය වන වෛරස් රෝගයක්. මේක ඇතිවෙන්නේ Herpes Simplex Virus (HSV) කියන වෛරසය මඟින්. මෙම වෛරසය ප්රධාන වශයෙන් වර්ග දෙකකට බෙදෙනවා: HSV-1 සහ HSV-2. HSV-2 තමයි ලිංගික හර්පීස් වලට ප්රධාන වශයෙන්ම හේතු වෙන්නේ. නමුත් HSV-1 කියන වෛරසය සාමාන්යයෙන් තොල් වල සහ මුඛයේ ඇතිවන හර්පීස් (cold sores) වලට හේතු වුණත්, මුඛ සංසර්ගයේ යෙදීමෙන් ඒ වෛරසයත් ලිංගික ප්රදේශයට බෝවෙන්න පුළුවන්. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) දත්ත වලට අනුව, ලෝක ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු පිරිසක් මේ රෝගයෙන් පීඩා විඳිනවා. මේක මාරාන්තික රෝගයක් නොවුණත්, බොහෝවිට අපහසුතාවයන් සහ මානසික පීඩනය ඇතිකරන රෝගයක්.
මේ වෛරසය ශරීරයට ඇතුල් වුණාට පස්සේ, එය ස්නායු පද්ධතියේ සැඟවිලා ඉන්නවා. ඒ නිසා රෝග ලක්ෂණ නැති කාලවලදීත් මේක ශරීරය තුළ පවතිනවා. පසුව යම් යම් හේතු නිසා, (උණ, මානසික ආතතිය, හිරු එළියට නිරාවරණය වීම වැනි) වෛරසය නැවත සක්රීය වෙලා රෝග ලක්ෂණ ඇතිවෙන්න පුළුවන්. මෙය අපේ රටේ බොහෝදෙනෙක් අතර තිබුණත්, ඒ ගැන නිවැරදි දැනුමක් නැති නිසා සමාජයේ එය රහසක් විදිහට තියාගන්නවා. මේ නිසාම රෝගය තවත් අයට බෝවීමේ අවදානම වැඩියි. ඒ ගැන දැනුවත් වීමෙන් අපිට අපේ සෞඛ්යයත්, අපේ ආදරණීයයන්ගේ සෞඛ්යයත් රැකගන්න පුළුවන්.
ලිංගික හර්පීස් රෝග ලක්ෂණ සහ බෝවන ආකාරය
ලිංගික හර්පීස් වෛරසය ශරීරයට ඇතුල් වුණාට පස්සේ, බොහෝවිට රෝග ලක්ෂණ ඇති නොවෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසාම බොහෝදෙනෙක් තමන්ට මේ රෝගය තියෙන බව දන්නේ නැහැ. ඒත් රෝග ලක්ෂණ ඇතිවුණොත් ඒවා මෙන්න මේ විදිහට තියෙන්න පුළුවන්:
- වේදනාව සහ කැසීම: ලිංගික ප්රදේශයේ, තට්ටම් වල හෝ කලවා වල කැසීමක් සහ වේදනාවක් ඇතිවීම.
- කුඩා බිබිලි සහ තුවාල: රතු පාට බිබිලි හෝ කුඩා තුවාල ඇතිවීම. මේවා දින කිහිපයක් ඇතුළත කැඩී ගිහින් වේදනාකාරී තුවාල ඇතිවෙන්න පුළුවන්.
- ග්රන්ථි ඉදිමීම: ඉකිළි ප්රදේශයේ ග්රන්ථි ඉදිමීම.
- උණ සහ හිසරදය: සමහර අවස්ථාවලදී උණ, හිසරදය, සහ මාංශ පේශි වල වේදනාව වැනි ෆ්ලූ වැනි ලක්ෂණ ඇතිවෙන්න පුළුවන්.
බෝවන ආකාරය:
ලිංගික හර්පීස් බෝවෙන්නේ වෛරසය ආසාදනය වූ පුද්ගලයෙකුගේ සම සමඟ සම ස්පර්ශ වීමෙන්. විශේෂයෙන්ම තුවාල හෝ බිබිලි ඇති කාලයේදී මේ රෝගය බෝවීමේ අවදානම වැඩියි. නමුත් රෝග ලක්ෂණ නැති කාලවලදීත් වෛරසය ශරීරය තුළ පවතින නිසා බෝවීමේ අවදානම තියෙනවා. කොන්ඩම් භාවිතයෙන් රෝගය බෝවීමේ අවදානම අඩු කළ හැකි වුවත්, සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වාගන්න බැහැ. ලිංගික අවයව, තොල්, සහ ගුද මාර්ගය ඇතුළු ඕනෑම සම ප්රදේශයක් හරහා වෛරසය ඇතුළත් වෙන්න පුළුවන්. මේ රෝගය ගැන තවත් වැදගත් තොරතුරු මගේ ලිංගිකව සම්ප්රේෂණය වන රෝග (STDs) පිළිබඳ ලිපියේ තියෙනවා. (Internal Link)
හර්පීස් වෛරස් වර්ග සහ ඒවායේ වෙනස
අපි හර්පීස් වෛරසය වර්ග දෙකකට බෙදෙනවා: HSV-1 සහ HSV-2. මේ දෙක අතර ප්රධාන වෙනස්කම් කිහිපයක් තියෙනවා.
- HSV-1: මේක බොහෝවිට මුඛයේ සහ තොල් වල හර්පීස් (cold sores) ඇතිකරන වෛරසය. මුඛ සංසර්ගය මඟින් මේක ලිංගික ප්රදේශයට බෝවෙන්න පුළුවන්. නමුත් ලිංගික ප්රදේශයේදී ඇතිවන ආසාදනය HSV-2 වෛරසය තරම් බරපතල නැහැ.
- HSV-2: මේක තමයි ලිංගික හර්පීස් වලට ප්රධාන වශයෙන්ම හේතු වන වෛරසය. මේක ලිංගික සංසර්ගය මඟින් බෝවෙන අතර, HSV-1 වලට වඩා බරපතල රෝග ලක්ෂණ සහ නිතරම රෝගය නැවත ඇතිවීමක් පෙන්වනවා.
අපේ රටේ බොහෝදෙනෙක් තොල් වල ඇතිවන හර්පීස් වලට එතරම් වැදගත්කමක් දෙන්නේ නැහැ. ඒත් ඒක HSV-1 කියන වෛරසය නිසා ඇතිවෙන රෝගයක්. ලිංගික හර්පීස් ඇති අයගෙන් 80%ක් පමණ HSV-2 වෛරසය නිසා රෝගයට ගොදුරුවෙලා තියෙනවා. මට මතකයි රෝගියෙක් ඇහුවා "දොස්තර මහත්තයා, මගේ සහකාරියටත් මේ රෝගය බෝ වෙලා ඇතිද?" කියලා. මේ වගේ ප්රශ්න අපිට සායනයේදී නිතර අහන්න ලැබෙනවා. මේ රෝගය හැදුණාම මානසිකව වැටෙන්න පුළුවන්. නමුත් නිවැරදි දැනුම ලබාගැනීමෙන්, රෝගය කළමනාකරණය කරගෙන සාමාන්ය ජීවිතයක් ගත කරන්න පුළුවන්. මේ ගැන තවත් තොරතුරු මගේ ලිංගික සෞඛ්යය සහ මානසිකත්වය පිළිබඳ ලිපියේ තියෙනවා.
ලිංගික හර්පීස් හඳුනාගැනීම සහ ප්රතිකාර
ලිංගික හර්පීස් රෝගය හඳුනාගැනීමට සහ ප්රතිකාර කිරීමට නිසි වෛද්ය උපදෙස් ලබාගැනීම අනිවාර්යයි. රෝගය හඳුනාගැනීමට සාමාන්යයෙන් පහත ක්රම භාවිතා කරනවා:
- සායනික පරීක්ෂාව: වෛද්යවරයෙක් රෝග ලක්ෂණ, විශේෂයෙන්ම බිබිලි හෝ තුවාල පරීක්ෂා කරලා රෝගය හඳුනාගන්න පුළුවන්.
- Viral Culture: තුවාලයකින් ලබාගන්නා සාම්පලයක් පරීක්ෂා කරලා වෛරසය හඳුනාගන්නවා.
- රුධිර පරීක්ෂණ (Blood Tests): මේ මඟින් ශරීරය තුළ හර්පීස් වෛරසයට එරෙහිව ඇතිවූ ප්රතිදේහ හඳුනාගන්නවා.
ලිංගික හර්පීස් සුව කළ නොහැකි වුණත්, රෝග ලක්ෂණ පාලනය කරගන්න සහ රෝගය නැවත ඇතිවීම වළක්වාගන්න ප්රතිකාර තියෙනවා. ප්රතිකාර සඳහා බොහෝවිට Antiviral Drugs (Acyclovir, Valacyclovir) කියන ඖෂධ වර්ග භාවිතා කරනවා. මේ ඖෂධ රෝග ලක්ෂණ ඇතිවන කාලයේදී ලබාගැනීමෙන්, රෝගයේ බරපතලකම සහ කාලය අඩු කරගන්න පුළුවන්. ඒ වගේම, නිතරම රෝගය නැවත ඇතිවෙන අයට වෛද්යවරයා විසින් නිරන්තරයෙන් ඖෂධ ලබාගැනීමට නිර්දේශ කරන්න පුළුවන්. මේ මඟින් රෝගය නැවත ඇතිවීම වළක්වාගන්නවා වගේම, අනිත් අයට රෝගය බෝවීමේ අවදානමත් අඩු වෙනවා.
ලිංගික හර්පීස් සමඟ නිරෝගීව ජීවත්වීම
ලිංගික හර්පීස් තියෙනවා කියලා දැනගත්තාම බොහෝ දෙනෙක් මානසිකව වැටෙනවා. ඒත් මේ රෝගය තියෙන බොහෝදෙනෙක් සාමාන්ය, සතුටින් පිරි ජීවිතයක් ගත කරනවා. මේ සඳහා අනුගමනය කළ යුතු දේවල් කිහිපයක් තියෙනවා.
- විවෘතව කතා කරන්න: ඔබේ සහකරු හෝ සහකාරිය සමඟ මේ ගැන අවංකව කතා කිරීම ඉතා වැදගත්. ඒකෙන් දෙදෙනාටම රෝගය ගැන අවබෝධයක් ලැබෙනවා.
- ආරක්ෂිත ලිංගික සබඳතා: රෝග ලක්ෂණ ඇති කාලවලදී ලිංගික සම්බන්ධකම් වලින් වැළකී සිටින්න. අනිත් කාලවලදී කොන්ඩම් භාවිතය අනිවාර්යයි.
- මානසික ආතතිය අඩු කරන්න: මානසික ආතතිය නිසා රෝගය නැවත ඇතිවීමේ අවදානම වැඩියි. ඒ නිසා විවේක ගන්න, ව්යායාම කරන්න, සහ භාවනා කරන්න.
නිතර අසන ප්රශ්න (FAQs)
ලිංගික හර්පීස් සුව කළ හැකිද?
නැහැ. ලිංගික හර්පීස් සුව කළ නොහැකියි. නමුත් නිසි ප්රතිකාර මඟින් රෝග ලක්ෂණ පාලනය කරගෙන, රෝගය නැවත ඇතිවීම වළක්වාගත හැකියි.
ලිංගික හර්පීස් ජීවිතයටම තර්ජනයක්ද?
සාමාන්යයෙන් නැහැ. ලිංගික හර්පීස් මාරාන්තික රෝගයක් නොවේ. නමුත් එය මානසික පීඩනයට සහ අපහසුතාවයන්ට හේතු වෙන්න පුළුවන්. ප්රතිකාර නොකර සිටියොත් අලුත උපන් දරුවන්ට බෝවීමේ අවදානමක් තියෙනවා.
කොන්ඩම් භාවිතයෙන් ලිංගික හර්පීස් සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වාගත හැකිද?
නැහැ. කොන්ඩම් භාවිතයෙන් රෝගය බෝවීමේ අවදානම අඩු කළ හැකි වුණත්, වෛරසය පැතිරෙන්න පුළුවන් සමේ අනෙකුත් කොටස් හරහා බෝවීම වළක්වාගන්න බැහැ.
නිගමනය
ලිංගික හර්පීස් කියන්නේ සමාජයේ තවමත් රහසක් වගේ තියෙන රෝගයක්. ඒත් ඒ ගැන කතා නොකර ඉන්න එකෙන් වෙන්නේ රෝගය තවදුරටත් ව්යාප්ත වීමයි. මේ ලිපිය කියෙව්වාට පස්සේ ලිංගික හර්පීස් ගැන ඔයාට හොඳ අවබෝධයක් ලැබෙන්න ඇති කියලා මම හිතනවා. මතක තියාගන්න, රෝගය සුව කළ නොහැකි වුණත්, ඒක කළමනාකරණය කරගෙන සතුටින් ජීවත් වෙන්න පුළුවන්. මේ සඳහා අවශ්ය වෙන්නේ නිවැරදි දැනුමයි. ඒ වගේම, ලිංගික සෞඛ්යය ගැන විවෘතව කතා කිරීම අපේ සමාජයටත්, අනාගත පරපුරටත් හොඳ ආදර්ශයක්. ඔබේ සෞඛ්යය වෙනුවෙන් දැනුවත් වෙන්න.
මේ ගැන ඔයාගේ අදහස් පහළින් comment කරන්න. මේ ලිපිය තවත් කෙනෙකුට ප්රයෝජනවත් වෙයි කියලා හිතෙනවා නම්, අනිවාර්යයෙන්ම share කරන්න. ඔබේ අදහස් අපට වැදගත්!